*** Có thực mới vực được đạo

Nguyễn Thị Chân Quỳnh

hoa_hong_cau_vong_5_ejcc

Tôi thích ăn ngon. Ngày Tết đương nhiên tôi bàn chuyện “ăn” vì người Việt Nam chỉ “mừng Xuân” chứ không “mừng Tết” mà “ăn Tết”.Nói chuyện ăn ngon tôi nghĩ đến Pháp trước bỏi tôi đang sống ở Pháp mà Pháp có những món ngon nổi tiếng như bánh mì ròn, foie gras (gan ngỗng hay gan vịt) vào dịp lễ Giáng sinh và năm mới, rượu Champagne… Đầu bếp giỏi thì gọi là Chef, đến nỗi các đầu bếp Anh, Mỹ thường gọi là Cook nhưng nếu họ nổi tiếng phải gọi họ là Chef không thì họ giận.

Khi chưa sang Pháp vế cơm tây tôi chỉ biết quà sáng qua tiếng rao của hàng rong “cà phê ô lê ba tê bánh tây”, tôi hiểu cà phê, ba tê (pâté), bánh tây (bánh mì) còn “ô lê” thì chịu. Tôi có bà dì không biết tiếng Pháp nhưng sang Pháp vẫn đi chợ được không cần thông ngôn. Một hôm đi mua sữa, quên không biết sữa tiếng tây là gì, nhớ đến câu rao hàng buối sáng ở Hà Nội, biết sữa không phải là “cà phê” hay” ba tê bánh tây” , bèn vào hiệu thử gọi “ô lê, ô lê” thế mà Tây hiểu, đưa sữa ra, phục thật!

Sang Pháp tôi được nếm cơm tây loại cơm cantine dành cho học sinh, sinh viên. Ở Việt Nam một lạng thịt có khi chia cả nhà, sang tây một mình một khoanh tôi thích lắm nhưng tôi “giác ngộ” rất nhanh: “không nuốt được!”. Ít lâu sau tôi được mời đến tư gia dự tiệc mới thấy khoa ẩm thực của họ không đến nỗi tệ. Quen mùi vị cơm cantine nên ngay từ khi nhập tiệc thấy món “hors d’œuvre” đưa ra ngon tôi ăn thực bụng đã lưng lửng dạ. Đến khi thịt và rau đưa ra ngon quá tôi lại “chén tì tì”. Tưởng thế là xong bữa, lại thấy họ bưng ra một khay đủ loại phó mát, nhưng không có “Con bò cười”. No quá, tôi từ chối thì bà chủ ép nếm thử mỗi thứ một tí cho biết, tôi nể quá gật đầu xin miếng nhỏ thôi, khổ một nỗi phó mát phải ăn kèm với bánh mì! Khi tới bánh ngọt món tráng miệng, nhìn bánh gâteau tôi tiếc ngẩn tiếc ngơ. Một bữa tiệc như thế, vừa ăn vừa nói chuyện kéo dài 4 tiếng là thường.

Tôi từng ghi tên học môn Gia chánh của Pháp, không những được dạy nấu ăn mà còn cả các nghi tiết mời khách, đặt khách quý ngồi cạnh bà chủ, đưa món ăn cho khách từ bên trái, cất dọn đĩa rếch từ bên phải…

Người Pháp đã nâng khoa ẩm thực lên hàng nghệ thuật: rượu đủ loại để ăn với cá hay thịt, rượu khai vi mở đầu, rượu digestif sau bữa cơm giúp tiêu hóa…

Vì người Pháp quan tâm tỉ mỉ đến mọi chi tiết ăn uống như thế nên người Việt chúng ta, rất tinh ý, đã nhận ra “Đạo” của họ là “ăn” và gọi ngay họ là “Thực dân”.
Tôi đã từng sống ở nước của Nữ hoàng Elizabeth một thời gian khá lâu khi còn làm việc cho đài BBC. Tôi chưa từng nghe ai khen cơm Ăng lê. Người ta cũng có nhắc đến một vài món đặc biệt như ăn sáng rất phong phú. Người Pháp thường chỉ ăn bánh mì phết bơ và mứt, nhiều hơn thì thêm trứng chao (để nguyên vỏ ngâm trong nước sôi) hay bánh croissant (sừng bò) trong khi ở Anh ngay canteen xoàng của tôi cũng có đĩa sữa lạnh rắc đường và cornflakes hay gạo rang, có trứng trưng, dĩ nhiên bánh mì gối vuông vắn thái từng lát và bơ không thiếu. Người Anh ăn sáng lấy no để bù lại bữa trưa chỉ ăn sơ qua, dành thì giờ làm việc. Ít nhất đó cũng là kinh nghiệm của tôi khi làm cho BBC. Mỗi trưa phát thanh xong chúng tôi xuống từng hầm ăn canteen cho tiện. Ông bạn đồng nghiệp hay trêu bà phụ bếp đứng múc món ăn ra đĩa cho khách hàng: “Bà phải đổi tên BBC (British Broadcasting Corporation = Công đoàn Phát thanh của Anh quốc) đi, gọi nó là BRC (British Robbery Corporation = Công đoàn Kẻ cắp của Anh quốc) mới đúng vì tiền ăn tuy không bao nhiêu nhưng món ăn vẫn không xứng với đồng tiền bỏ ra!”. BBC ở Luân Đôn phát thanh trên bốn chục thứ tiếng, canteen là chỗ dân tứ xứ gập nhau “nhĩ mục quan chiêm” thế mà họ cũng không buồn làm những món cho ra hồn, đủ biết họ không quan tâm đến chuyện ăn uống.

Tôi có chị bạn người Hoa làm cho một hiệu ăn Trung quốc ở Luân Đôn. Chị kể hễ thấy Ang lê vào thì người hầu bàn hô “Bạch quỷ!”, người Trung quốc vào thì hô “Người!” để nhà bếp chuẩn bị vì có Ang lê vào hiệu Tầu cũng gọi “fish anh chíps” (cá và khoai tây rán). Nhân tâm tùy thích. Ngoại quốc chê cơm Ăng lê, khen cơm Tầu, cơm Pháp nhưng Ăng lê có khi lại thích món “quốc hồn quốc túy” của họ.

Tôi đã hân hạnh được ông Chủ sự Ban Việt ngữ mời về nhà dự tiệc thết tôi là nhân viên mới. Trước khi khởi hành chị bạn cùng đi dọn ra la liệt nào “ham” (dăm bông), nào bơ, nào phó mát, bánh mì gối , nào trà và điềm nhiên bảo tôi ăn. Tôi ngạc nhiên phản đối : “Mình sắp đi ăn cơm khách, ăn những thứ này làm gì ?” thì chị cười: “Tin tôi đi, không ăn thì về khuya sẽ đói”. Tôi không tin nhưng nể, ăn qua loa vài miếng bánh nguội lạnh, chiêu nước trà. Hóa ra chị nói ngoa. Bàn tiệc trải khăn trắng muốt, thắp nến long trọng và cơm dọn ra cũng tươm tất nhưng thú thật tôi chẳng nhớ là mình đã ăn gì!

Ngoài ăn sáng họ có món tráng miệng kỳ dị là bánh ngọt rưới custard (một loại sốt) đun sôi, trên thả một khoanh kem (glace, ice cream) lạnh buốt ăn rất lạ. Những món được ngoại quốc biết đến không phải không có nhưng không thấy nước nào bắt chước cả. Nó chứng tỏ Ăng lê không quan tâm đến chuyện ăn uống phàm tục. Họ chỉ ăn để mà sống. Vậy Đạo của họ là gì?

Khi tôi làm cho BBC, khoảng những năm 60, ra đường họ thường hỏi tôi có phải Nhật bản không. Khi tôi trả lời tôi là Việt Nam thì câu hỏi sau bất di bất dịch là “Có phải Việt Nam cũng là thuộc địa cua Anh không?”. Họ rất tự hào là “mặt trời không bao giờ lặn trên lá cờ Anh quốc”. Đi xem chiếu bóng thì phải đứng dậy khi họ cử nhạc bài “God save the Queen” (Thượng đế phù hộ cho Nữ hoàng). Tôi đoán “Đạo” của họ chắc là Anh quốc và Hoàng gia.
Người Việt “mừng Xuân” nhưng “ăn Tết”; rất thích ân, ăn cả những thứ không nuốt vào bụng được như ân cắp, ăn ảnh, ăn khách… không  chừng vì xứ nghèo nên lúc nào trong tiềm thức cũng nghĩ đến ăn. Cứ mặc cho họ ăn thỏa thích, đừng ngăn cản. Không được ăn là họ xoay ra dánh đá lung tung : đá gà, đá bóng, đánh đàn, đánh cờ (riêng tôi lắm lúc tôi muốn “đánh máy chữ” vì nó chơi tôi nhiều vố như xóa thư của tôi đang viết)… con gà, quả bóng, cây đàn tội tình gì mà bị đánh, bị đá ? Ai không biết tưởng người Việt hung dữ lắm, sư  thật không phải thế, họ tỏ tình yêu thích đấy, cũng như khi họ “cắn” :”Trông thằng bé kháu quá, chỉ muốn cắn một miếng !”

Tôi xa nhà lâu năm chỉ được ăn bún riêu giả nấu bằng riêu cua hộp Thái lan nên về Hà Nội được mời ăn bún riêu tôi thích lắm. Ngạc nhiên xiết bao khi trông thấy bát bún riêu của Hà thành bây giờ có đậu phụ rán, chả lợn đầy mặt bát còn cua thì lặn đâu mất. Món cổ truyền đã được cải cách cho phong phú hơn. Có người còn khoe không nấu bằng cua đồng mà bằng cua bể! Muốn ăn riêu cua như xưa thì phải tìm đến những gia đình còn giữ các truyền thống.

Tôi tò mò theo dõi mục Ẩm thực Bếp Việt, Món ngon, Khéo tay… trên truyền hình, học được nhiều món cổ truyền được cải cách như chả giò (Nem Saigon) được dạy nên dùng sốt mayonnaise trộn nhân cho đỡ rời rạc, còn món tôm chiên chấm sốt mayonnaise thì vừa ngon vừa rất tốt cho người già và trẻ em !

Thời buổi giao lưu văn hóa khó lòng tránh khỏi những chuyện “lai căng”. Nhưng cũng có nhiều món nhập cảng của ngoại quốc đã được cải sửa cho hợp khẩu vị người Việt. Món sandwich ở Pháp vốn chỉ để ăn tạm cho đỡ đói, nhổi dăm bông, cá hộp, phó mát… đã được người Việt thay bằng giò chả, thịt nướng… thêm carotte ngâm chua, tương ớt…ngon hơn. Nhập gia tùy tục.

Trong ngôn ngữ Việt chữ “ăn” giữ một địa vị quan trọng, chứng tỏ người Việt cũng quan tâm đến vấn đề “ăn” như người Pháp nhưng không nâng lên hàng nghệ thuật như người Pháp mà theo một đường hướng khác: “ăn” còn dùng trong vấn đề giáo dục. Dạy trẻ con học đếm ngược thì kể chuyện nàng dâu đi chợ mua khoai làm quà cho bố mẹ chồng mỗi người 10 củ “Đi đường thèm quá, bóc một củ ăn và nói “Ông khỏe phải ăn nhiều hơn, vậy ông 10 bà 9”. Đi quãng nữa nói “Không công bằng, bà 9  thì ông cũng 9 mới phải”, bóc 1 củ. Lát sau lại nghỉ “Bà ăn 9 cũng nhiều rồi, thôi ông 9 bà 8” rồi đến “Ông 8 bà 7” “Ông 7 bà 6″… cứ thế thỉnh tiả dần đến khi ông không và bà cũng không thì đứa trẻ đã thuộc lòng cách đếm ngược không vấp váp.

Bố chồng dạy con dâu nên ăn ở thanh cảnh:”Con cả vô ý quá, cắn quả cà bắn cả hột vào mặt thầy”, nàng dâu thật thà cãi:”Thưa thầy không phải con, con ăn cà miếng một”!
“Ăn” đúng là “Đạo” của người Việt.

Tôi là người Việt lại thích ăn ngon. Ngày Tết tôi nói toàn chuyện ăn, xin đừng cười, Ai cười hở mười cái răng!

Nguyễn thị Chân Quỳnh
Chatenay-Malabry
03-01-2017

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s