An Toàn

Sự An Toàn

autigraf 5 menHầu hết chúng ta đều muốn an toàn – đó là một nhu cầu động vật trong con người. Hiển nhiên chúng ta phải có một sự an toàn nhất định trong ý nghĩa thể chất. Chúng ta phải có một nơi để sống, và phải biết mai có gì ăn không – trừ phi sống ở phương Đông người ta có thể bất cần an toàn thể chất, lang thang từ làng này qua làng nọ và các thứ tương tự. Thật may, hay không may, người ta không thể làm vậy ở đây vì nếu làm thế sẽ bị bỏ tù vì tội du thủ du thực.

Trong con thú, trong đứa hài nhi, trong đứa trẻ, thôi thúc được an toàn về thể chất rất mạnh. Nhưng hầu hết chúng ta lại đòi hỏi có an toàn về tinh thần (tức an toàn tâm lý). Trong mọi thứ chúng ta làm, suy nghĩ hay cảm giác, chúng ta muốn có an toàn, ổn định. Đó là lý do tại sao chúng ta tranh chấp với nhau gay gắt, tại sao chúng ta ganh tị, tham lam, tị hiềm, tàn nhẫn; đó là lý do tại sao chúng ta lại quan tâm kinh khủng về những thứ chẳng ra gì. Nhu cầu cứ nhất định đi tìm kiếm an toàn tâm lý đã tồn tại hàng triệu năm, và chúng ta chẳng bao giờ thắc mắc sự thực về nó. Chúng ta xem đương nhiên rằng phải có an toàn tâm lý trong quan hệ của mình với gia đình, với vợ hay chồng, với con cái, với tài sản, với đấng được gọi là thượng đế. Bằng mọi giá chúng ta phải cảm thấy an toàn.

Nào, bây giờ tôi muốn nói về nhu cầu an toàn tâm lý, bởi vì nó là một vấn đề thực tế. Đối với hầu hết chúng ta nếu không cảm thấy an toàn về mặt tâm lý thì có nghĩa là chết rồi, hay trở nên điên loạn, khác thường. Chúng ta có thể thấy sự khác thường này trên gương mặt nhiều người. Tôi muốn tìm ra sự thực vấn đề, tôi muốn hiểu toàn bộ nhu cầu an toàn, bởi vì chính mong muốn được an toàn trong quan hệ nuôi dưỡng ganh tị, lo lắng, làm nảy sinh thù ghét và khốn khổ mà chúng ta phải chịu. Và vì đòi hỏi được an toàn trong nhiều triệu năm, làm thế nào một tâm trí bị khuôn định như thế khám phá ra được sự thực về an toàn?.. Nhưng đây là vấn đề khó tìm hiểu, bởi vì không chỉ từ thơ ấu mà từ ngay khi bắt đầu lịch sử, chúng ta đã luôn luôn muốn được an toàn – an toàn trong công việc, trong suy nghĩ và cảm xúc, trong niềm tin và các thánh thần của mình, trong quốc gia, trong gia đình và trong tài sản. Đó là lý do tại sao ký ức, truyền thống, và toàn bộ hậu cảnh của quá khứ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong cuộc đời chúng ta. Mỗi kinh nghiệm lại cộng thêm vào cảm thức an toàn của tôi, mỗi kinh nghiệm được ghi lại trong ký ức, thêm vào kho chứa các thứ đã xảy ra. Kinh nghiệm tích lũy này trở thành hậu cảnh vĩnh viễn cho tâm trí bao lâu tôi còn sống, và với hậu cảnh đó tôi rút kinh nghiệm thêm nữa, vì thế mỗi kinh nghiệm xa hơn được cộng thêm vào, tăng cường cho cái hậu cảnh ký ức mà tôi cảm thấy an toàn, an ninh. Cho nên cần phải nhận ra toàn bộ tiến trình khuôn định ghê gớm của mình.

Người ta có thể thấy rõ mong muốn được an toàn khi gặp phải một con dã thú, một con rắn, hoặc khi băng ngang đường. Nhưng ngoài ra không có sự an toàn nào khác. Thực vậy, nếu chúng ta xem kỹ thì không còn hình thức nào khác. Chúng ta muốn có an toàn với vợ con, láng giềng, bà con, các quan hệ; nhưng sẽ không có an toàn như thế đâu. Chúng ta có cha, có mẹ, nhưng chúng ta không thực sự giao tiếp với nhau, chúng ta hoàn toàn cô lập. Chẳng có sự an toàn nào, tức là an toàn tâm lý, bất kỳ lúc nào, bất kỳ mức độ nào, với bất cứ ai – đây là việc khó nhận ra. Chẳng có an toàn tâm lý nào với người khác, họ cũng tự do như mình. Nhưng chúng ta lại muốn có an toàn trong các quan hệ của chúng ta, qua hôn nhân, qua thệ ước, đó là trò đùa mà chúng ta chơi với mình và người khác.

Chưa bao giờ chúng ta tiếp cận với sự bất an này. Chúng ta sợ mình bị bất an hoàn toàn. Cần phải rất thông minh để hiểu sự bất an này. Khi người ta cảm thấy không an toàn, người ta bỏ chạy. Hay vì không tìm thấy an toàn trong chuyện gì đó, người ta trở nên mất quân bình, sẵn sàng tự vẫn, vào bệnh viện tâm thần, hay trở thành người mộ đạo – như thế cũng là một hình thức mất quân bình thôi.

Trước hết hãy xem có một điều gì gọi là an toàn nội tại trong quan hệ, trong tình cảm, trong cách chúng ta suy nghĩ không ? Có một thực thể tối thượng nào mà mọi người mong muốn, hy vọng, đặt cả niềm tin vào đấy không ? Bởi vì khi các ngài muốn an toàn, ngài sẽ sáng chế ra một Thượng đế, một ý tưởng, một lý tưởng cho ngài cảm giác an toàn, nhưng có thể nó không thực chút nào, có thể nó chỉ đơn thuần là một ý tưởng, một phản ứng, một sự chống kháng với sự kiện bất an đang có. Vì thế người ta cần phải tìm xem liệu có an toàn ở bất kỳ mức độ nào trong cuộc sống của mình không. Trước tiên phải xét trong nội tâm, bởi vì nếu không có an toàn trong nội tâm thì tương quan của chúng ta với thế giới sẽ hoàn toàn khác hẳn; lúc đó chúng ta sẽ không đồng hóa mình với bất kỳ nhóm nào, với bất kỳ quốc gia nào, hoặc ngay cả chính gia đình mình.

Chúng ta phải xem xét liệu có một sự thường hằng nào, liệu có một điều gì gọi là “an toàn” không… Nếu các ngài cố tìm sự an toàn trong Thượng đế, đó chỉ là sự sáng chế của các ngài. Các ngài phóng chiếu mong ước của các ngài vào một biểu tượng mà các ngài gọi là Thượng đế, nhưng như vậy chẳng có giá trị chút nào. Các ngài phải giải thoát khỏi uy lực trong ý nghĩa đó. Tâm trí tìm kiếm uy lực, xây dựng uy lực trong một lý tưởng, một công thức, trong một con người, trong một niềm tin đặc thù và trong thích ứng, tuân phục…

Chúng ta còn tìm thấy an toàn tâm lý, về mặt tình cảm, trong việc đồng hóa chính mình với một ý tưởng, một nòi giống, với một cộng đồng, với một hành động đặc thù nào đó. Nghĩa là chúng ta tận hiến đời mình cho một lý tưởng nào đó, cho một phe phái chính trị nào đó, cho một cách suy nghĩ nào đó, các thói quen, tập quán, nghi lễ các loại. Chúng ta dâng hiến mình cho một kiểu sinh tồn đặc biệt, một cách nghĩ đặc biệt; chúng ta đồng hóa mình với một nhóm, một cộng đồng, một đẳng cấp, hay một ý tưởng đặc biệt. Sự đồng hóa với quốc gia, gia đình, phe nhóm, với cộng đồng, cho chúng ta một cảm giác an toàn nhất định. Các ngài cảm thấy an toàn khi nói tôi là người Ấn, tôi là người Anh, người Đức, hay gì gì đó. Sự đồng hóa này cho ngài cảm giác an toàn. Người ta phải nhận ra điều đó.

Vì thế khi đặt câu hỏi liệu có sự an toàn nào hay không, nếu không hiểu trực tiếp (*) câu hỏi này, vấn đề trở nên cực kỳ phức tạp. Bởi vì chính mong muốn an toàn nuôi dưỡng xung đột, trong khi có thể chẳng có an toàn gì cả. Về mặt tâm lý nếu chúng ta nhìn ra sự thực là không có bất kỳ loại an toàn nào, bất kỳ kiểu nào hay ở bất kỳ mức độ nào, sẽ không có xung đột…

Tôi nói rằng chẳng có bất kỳ loại an toàn nào, về mặt tâm lý, ở bất kỳ mức độ hay chiều sâu nào. Điều đó không phải là một thực tế với các ngài. Nếu các ngài lặp lại thì chỉ nói dối, vì nó không phải là một thực tế đối với các ngài. Các ngài phải tìm ong, bởi vì đó là một vấn đề khẩn thiết, bởi vì thế giới đang trong hỗn loạn, thế giới đang trong tình trạng tuyệt vọng, hung tàn, dã man hết sức đáng sợ. Khi nói “thế giới” tôi muốn nói đến thế giới chung quanh bên cạnh các ngài, không phải thế giới xa xôi của ai đó, mà là một thế giới quanh ngài, gia đình ngài, những người các ngài thường giao tiếp…

Có sự an toàn không? Có sự thường hằng mà con người tìm kiếm mọi lúc không? Khi tự quan sát mình, các ngài thấy cơ thể mình thay đổi, các tế bào cơ thể thay đổi thường xuyên. Khi nhìn lại mối tương quan của các ngài với vợ con, với người láng giềng, với quốc gia, với cộng đồng, có điều gì là thường hằng không? Các ngài thích biến nó thành thường hằng. Quan hệ với vợ con mà các ngài gọi là hôn nhân hợp pháp và giữ chặt nó. Nhưng có thường hằng trong quan hệ đó không? Bởi vì nếu các ngài đã đặt hết sự thường hằng vào vợ hay chồng, khi họ ngoảnh mặt quay lưng, hay để mắt đến người khác, hay bị bệnh, hay chết, ngài sẽ hụt hẫng hoàn toàn, ngài sẽ trở nên ghen tuông, ngài lo sợ, ngài chạy đến chùa, ngài nguyện cầu, ngài gọi mời mọi thứ ngớ ngẩn đến với mình.

“Khi trí não không có sự an toàn, nó tìm kiếm an toàn trong niềm tin, trong thánh thần, trong ý thức hệ, và đó là hành động được xem như rối loạn thần kinh”.

Biên dịch : MỘC NHIÊN

———

Tóm lại, theo Krishnamurti, sự an toàn tâm lý chỉ là một ảo tưởng, người ta không thể tìm thấy nó trong bất cứ cấp độ nào của đời sống, dù vẫn luôn luôn tưởng tượng rằng mình sẽ có nó. Vấn đề là cần phải tự mình nhận ra sự thực đó, không nên chấp nhận rằng đó là sự thực, vì chấp nhận như vậy chỉ là sự dối trá. Khi nhận ra được sự thật này, con người không tìm cách chạy trốn khỏi nỗi sợ hãi hay lo âu nữa, họ đối mặt trực tiếp với biến động của cuộc sống ở mọi cấp độ, và đó là cách sống sáng tạo.

Mộc Nhiên

(*) : Ngoại trừ một số độc giả không thích hay không đồng tình cách lý giải về sự việc của Krishnamurti; số còn lại, có thể, qua cái hiểu về luật vô thường: sinh – trụ – dị – diệt của mọi sự mọi vật, cũng như qua việc đối chiếu trong kinh sách, có thể chấp nhận hay đồng ý với cái nhìn thụ động, không chọn lựa của Krishnamurti về thực trạng dòng tâm thức của mỗi cá nhân –cũng chính là tâm thức của nhân loại.

Tuy nhiên, việc chấp nhận hay đồng ý suông thuần túy dựa trên ngữ nghĩa, ngôn từ, ý niệm, so sánh, đối chiếu… có lẽ vẫn chưa đủ. Theo Krishnamurti, việc chấp nhận những gì ông nói chỉ là sự dối trá. Sự chấp nhận trên bề mặt phơn phớt của ý niệm luôn tạo ra một khoảng cách đối nghịch giữa lý trí và hiện trạng ở nội tâm theo kiểu “ông nói gà bà nói vịt” Nói cho dễ hiểu là chưa có sự hợp nhất toàn vẹn giữa lý trí với tình cảm và dĩ nhiên, sẽ dễ dàng nảy sinh mâu thuẫn và xung đột.

Có lẽ muốn cho độc giả tiến xa hơn, sâu hơn trong việc khám phá ong đen của sự qui định hay “cái tôi” luôn phủ chụp lên tâm trí con người, ngăn chặn cái nhìn trọn vẹn, toàn nguyên về cuộc sống nên Krishnamurti yêu cầu người nghe cần phải hiểu trực tiếp câu hỏi mà ông nêu ra : Liệu có sự an toàn nào không ?

Theo chúng tôi, những câu hỏi thường được Krishnamurti nêu ra trong các buổi thảo luận không mang tính đánh đố thính giả bằng những sự việc mang tính mơ hồ, trừu tượng, cao siêu để cho tâm trí con người tha hồ vẽ vời, tưởng tượng, hay lãng đãng phiêu giạt trong những ảo tưởng. Hiểu trực tiếp câu hỏi không có nghĩa là dùng trí năng, tư tưởng để giải quyết câu hỏi. Câu hỏi chỉ có được lời giải đáp xác thực, ngay tức thời, khi chúng ta biết trở về chính mình bằng việc quan sát vô ngôn trạng thái bất an cũng như những động thái lẩn tránh của “cái tôi” trong trường hợp cảm giác bất an chưa được quan sát kịp. Động thái lẩn tránh này được thể hiện qua việc đồng hóa với ý tưởng, niềm tin, lý tưởng, ý thức hệ, phe nhóm, cộng đồng… để cá nhân có được cảm giác an toàn dù đó chỉ là một sự an toàn giả tạo và hậu quả không thể tránh được là động thái lẩn tránh qua việc đồng hóa sẽ đưa đẩy con người vào con đường đau khổ trước những biến động của đời sống. Việc đồng hóa này luôn được tái lập trong suốt cả đời người và nó đã trở thành một thói quen, một phản xạ tự nhiên nhằm lẩn tránh những bất an mà con người hầu như không hề hay biết.

Hiểu trực tiếp câu hỏi được Krishnamurti nêu ra không nên hiểu theo nghĩa đen là tập trung tâm trí xoay quanh câu hỏi để có được lời giải đáp chính xác. Ý nghĩa đích thực và sâu thẳm của việc hiểu trực tiếp câu hỏi tự nó đã mang đậm dấu ấn tinh thần nguyên thủycủa thiền – chưa bị pha tạp hay bị vẩn đục bởi tư tưởng, chưa bị vấy bẩn bởi việc định danh – tức sự soi chiếu hay còn gọi là sự thấu hiểu (chưa có ngôn ngữ) những diễn biến đang xảy ra ở ngoại giới lẫn nội tâm. Ông không hướng dẫn người đối thoại thâm nhập vào điều vĩnh cửu, phi thời – là điều bất khả thi đối với tâm trí đang bị qui định của con người; ông chỉ trả con người trở lại thực trạng đau khổ, bất an, xung đột và kêu gọi hãy quan sát, thấu hiểu thực trạng, nghĩa là chỉ khi nào con người thấu hiểu được thời gian thì cái phi thời, không thể nghĩ bàn – muốn gọi tên gì cũng được – mới hiện hữu.Ý nghĩa đích thực này có lẽ cũng phù hợp với lời thuyết giảng của Krishnamurti : “ Tất cả những điều tôi nói chỉ có tác dụng như chiếc gương để giúp bạn nhìn thấy chính mình. Khi đã thấy, các bạn có thể đập vỡ chiếc gương ”. Và quả thật, nếu chúng ta không biết trở về chính mình để thấu hiểu lập trình bị qui định của não bộ (về phương diện tâm lý), thấy lại được những điều các bậc giác ngộ đã khai thị thì những lời của Đức Phật, Đức Chúa, Krishnamurti…., tất cả chỉ là một mớ lý thuyết không hơn không kém.

Bộ sưu tập | Bài này đã được đăng trong Bien Soan. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s