những tượng đài do dân, vì dân

Nước M và nhng tượng đài do dân, vì dân

Nếu ai hi v tượng đài nước M, có th nói ngn gn, nhà nước đóng góp rt ít, người dân t nguyn đóng góp nhiu, vì chính h mi là người đánh giá nhân vt nào kh kính mang li giá tr chung khi h “rút hu bao”.

Du khách ti thăm Washington DC cách hàng chc km đã nhìn thy bút chì cao vút gia tri xanh. Đó là đài tưởng nim George Washington, v tng thng đu tiên ca nước M (1732-1799), được mnh danh “first in war, first in peace, and first in the hearts of his countrymen – đu tiên tham chiến, đu tiên mang li hòa bình và đu tiên được nm trong tim dân tc”.

 dai tuong niem washington

Đài tưởng nim George Washington. (nh: Hiu Minh)

Bút chì Washington

Ông được coi là cha đ ca nước M nên tượng đài ca ông được dng nhiu nơi. Tuy nhiên, tin ca đu do các t chc tư nhân kêu gi đóng góp. Quc hi Hoa Kỳ đóng góp bng cách… “hiến” miếng đt.

Khi công vào năm 1848, đài tưởng nim Washington cao 169 m, xây bng đá cm thch, do Robert Mills thiết kế, mt kiến trúc sư ni tiếng nht thi đó. Nhưng công vic b ngưng cho ti năm 1884 mi tiếp tc sau 30 năm gián đon. Đây là tượng đài xây cao nht thế gii.

T năm 1832 nhân k nim 100 năm ngày sinh Washington, mt nhóm công dân thành lp ra Hip hi tượng đài Washington nhm gây quĩ trong dân chúng đ xây công trình này. Sau 04 năm h thu được 28.000 đô la (16,5 triu) t s đóng góp t nguyn và bt đu công b cuc thi thiết kế tượng đài.

Nhà nước, tượng đài, Hiệu Minh, tư nhân, khu tưởng niệm, ban điều hành, quốc hội

 Đài tưởng nim George Washington phn chiếu bên h. (nh: Hiu Minh)

Ban điu hành ca Hip hi tượng đài công b, tượng đài hin đi ging như hình nh ca Washington, chưa tng có trên thế gii, th hin s yêu t do và yêu nước ca nhân dân, to ra s ngưỡng m đi vi ai nhìn thy và bt buc dùng toàn nguyên liu M, đó là đá granite và marble cũng như tin ca do các tiu bang đóng góp

Cui cùng Robert Mills, kiến trúc sư t Baltimore (tiu bang Maryland), đã thng cuc vi hiu biết sâu sc kiến trúc th đô Hoa Kỳ, dùng mt ct cao bn cnh vi chân đế phng, phía trong là 30 tượng các anh hùng ca cuc cách mng Hoa Kỳ.

Robert Mills d toán 01 triu đô la cho công trình này, tương đương na t đô la thi giá hin nay. Dù mi có 87.000 đô la trong túi nhưng ban điu hành vn cho xây tượng đài vi hy vng dân chúng nhìn thqui mô s đóng góp thêm.

Công vic phi ngưng li do thiếu vn và ti 30 năm sau mi tiếp tc bi chính ph hay quc hi Hoa Kỳ không cp vn ngân sách. Tin ca xây dng do tư nhân đóng góp.

Hàng năm có hàng triu du khách ti thăm Washington DC không th b qua đa đim ni danh này. Vé vào ca phi đt trước trên mng và nhiu khi phi xếp hàng dài đ lên đnh tháp.

Phong thy kiu M trong đn đài

Trong khu National Mall còn có hai nhà tưởng nim Abraham Lincoln và Thomas Jefferson, mt tng thng ni danh trong ni chiến và mt người viết Tuyên ngôn Đc lp Hoa Kỳ. Hai nhà tưởng nim này dùng tin do Quc hi M cp. Đây cũng là mt trong nhng kiến trúc đp nht nước M và hàng năm có ti 5-6 triu người ti thăm.

National Mall có h thng bo tàng, nhà tưởng nim, tượng đài được thiết kế khoa hc, có tính đến phong thy chính tr. Mt đu là nhà tưởng nim Tng thng Lincoln, đu kia nhà Quc hi. gia là tượng đài Washington, gn đó có nhà tưởng nim Tng thng Jefferson nhìn ra h Tidal Basin.

Mt ca tượng Lincoln phía cui National Mall nhìn thng vào cơ quan lp pháp cách đó khong 03km. Còn tượng Jefferson bên h Tidal Basin có đôi mt “chiếu tướng” Nhà Trng, cơ quan hành pháp Hoa Kỳ. Nơi giao ánh mt ca “hai c” chính là tòa tháp bút chì Washington biu tượng cho nn dân ch vĩnh cu ca nước M.

Tuy thế gii bên kia, Lincoln và Jefferson vn theo dõi Chính ph và Quc hi làm gì đ báo cáo vi tng thng đu tiên George Washington đang ngi trên nóc…bút chì. Người ta gi đó là con mt ca dư lun, theo dõi my nhánh quyn lc “vì nước vì dân” hot đng như thế nào.

 Nhà nước, tượng đài, Hiệu Minh, tư nhân, khu tưởng niệm, ban điều hành, quốc hội

Đêm trăng tròn trên Thành ph Washington, D.C., soi sáng đài tưởng nim Lincoln Memorial (phía trước), đài tưởng nim Washington Memorial (gia), và Tòa nhà Quc hi M (phía sau). (nh: Sinhvienboston.org)

  T tuyên ngôn đc lp ti nhân quyn đu có tượng

  Đi din vi nhà tưởng nim Jefferson, nơi Nguyn Phú Trng khi thăm Hoa Kỳ đã dng chân đ ngm người viết Tuyên ngôn Đc lp và được H Chí Minh trích dn trong Tuyên ngôn Đc lp năm 1945, là tượng đài Martin Luther King, người hot đng nhân quyn ni tiếng ca nước M, đu tranh cho quyn bình đng ca người da đen ti quc gia đa sc tc này.

Năm 1968, ngay sau khi ML King b ám sát, t th Alpha Phi Alpha đã có chiến dch mun dng tượng ông. Cho ti năm 1986, ngày sinh ca King chính thc được coi là ngày l Hoa Kỳ thì vic dng tượng mi được suôn s. Chi phí d tính là 120 triu đô la.

Vic gây quĩ trong dân chúng được tiến hành t tháng 8-2008, ch trong 04 tháng đã thu được 108 triu đô la bao gm c quĩ Bill and Melinda Gates Foundation, Walt Disney, nhà làm phim George Lucas. Quc hi Hoa Kỳ có dùng tin thuế ca dân đ đóng góp 10 triu đô la.

Công vic xây dng bt đu vào tháng 12-2009 và hoàn thành gn 02 năm sau đó (10-2011). ML King đng trên mt phiến đá ln gi là “Stone of hope – Viên đá hy vng” nói v tương lai tươi sáng ca người da đen do ML King và các cng s vì nhân quyn đã mang li s bình đng cho gn 50 triu người có ngun gc châu Phi hin sng ti M.

Hướng mt M.L. King nhìn thng v phía Jefferson ý như nhc li câu nói ni tiếng ca v cha đ ca Tuyên ngôn: “Mi người sinh ra đu có quyn bình đng…”. Mt điu thú v là nhà tưởng nim Jefferson khi dng xong năm 1943 đ trên ca ra vào “White Only – ch dành cho người da trng”. Nhưng sau 30 năm thì tượng người đu tranh cho công bng mu da được dng lên đi din vi tượng Jefferson. Mi hay vt đi sao di.

Nhà nước, tượng đài, Hiệu Minh, tư nhân, khu tưởng niệm, ban điều hành, quốc hội

Tượng Martin Luther King. (nh: Hiu Minh)

  Nước M và nhng tượng đài do dân và vì dân

Đi thăm nhiu nơi, ch cn xung quanh Washington DC cũng thy nhiu điu thú v do dân M t làm.

Hin nay nhà ca Jefferson ti Charlottesville và Washington ti Mount Vernon do tư nhân qun lý, không dùng chút gì ti tin thuế ca nhân dân. Mt khu tượng đài ca Washington bên Alexandria (Virginia) cũng do quĩ tư nhân qun lý. Đây là nhng nơi ưa thích ca du khách dù vé vào không r.

Ven theo h Tidal Basin chút na v phía đông có khu tưởng nim Franklin Delano Roosevelt, người đóng góp ln trong chiến thng ca đng minh trong thế chiến th 02. Điu đc bit v tng thng này ngi trên xe lăn. Khu tượng đài khi xây dng không có hình nh này, nhưng Hip hi người khuyết tt đã t gây quĩ được 1,65 triu đô la và cui cùng trong 02 năm, ti tháng 1-2001 tượng v tng thng trên xe lăn được khánh thành.

Trước ca Nhà Trng trong công viên Lafayette có 04 bc tượng do nhân dân Đc, Pháp và Ba Lan đóng góp tin và gi tng. Bc tường đá hoa cương ni tiếng v chiến tranh Vit Nam ti National Mall cũng do hi cu binh M gây quĩ, quc hi ch cp cho mi miếng đt và cp phép xây dng.

Tượng thn T do New York do người Pháp tng Hoa Kỳ. K ra còn rt nhiu tượng đài, nhà tưởng nim do dân chúng đóng góp, không h dùng ti ngân sách nhà nước vì đó là tin thuế ca dân.

Nếu ai hi v tượng đài nước M, có th nói ngn gn, nhà nước đóng góp rt ít, người dân t nguyn đóng góp nhiu, vì chính h mi là người đánh giá nhân vt nào kh kính mang li giá tr chung khi h rút hu bao.

Có người nói đùa, bên M mà chính khách ly tin thuế xây đn đài thì v nhà đui gà cho v. Không hiu thc hư thế nào, nhưng chuyn tư nhân hơn nhà nước là có tht ti x c hoa, ít nht trong chuyn xây đn đài. Mà giá tr kiến trúc, lch s, tư tưởng k c du lch thì không th cân đo đong đếm.

Theo Hiu Minh

Bộ sưu tập | Bài này đã được đăng trong Bien Soan và được gắn thẻ . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s